تدوین برنامه درمانی شناختی رفتاری وی‍‍‍‍‍‍ژه نوجوانان مبتلا به اختلال کاستی توجه/ بیش فعالی؛ اثربخشی آن برنشانگان اختلال، تعامل با والدین، همسالان و معلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده علوم انسانی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 نویسنده مسئول، دانشیار، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، ایران

3 دانشیار، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، ایران

چکیده

مقدمه: پژوهش ها حاکی از آن است که رفتار افراد مبتلا به کاستی توجه/ بیش فعالی بر عملکردشان در خانواده، مدرسه و اجتماع اثر سوء می گذارد و واکنش منفی اطرافیان را بر می انگیزد، بنابراین، پژوهش حاضر با هدف تدوین برنامه درمانی شناختی رفتاری: ویژه نوجوانان مبتلا به کاستی توجه/ بیش فعالی و بررسی اثربخشی این برنامه  بر تعامل آنها با والدین، معلمان و همسالانشان انجام شد.
روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف از نوع تحقیقات کاربردی و از نظر نوع روش در دسته تحقیقات ترکیبی اکتشافی به شمار می رود که ماهیت کمی و کیفی (آمیخته) دارد. که در ابتدا در قسمت کیفی با استفاده از شناسایی محتوای اصلی برنامه درمانی شناختی رفتاری ویژه نوجوانان با روش تحلیل محتوا اقدام شد. سپس بخش دوم  پژوهش در چهارچوب کار آزمایی بالینی پیش‌آزمون، پس‌آزمون با آزمون پیگیری سه ماهه اجراشده است. از میان کلیه نوجوانان 12-18 ساله که در سال ۹۸ تشخیص  اختلال کاستی توجه / بیش فعالی گرفته بودند و به کلینیک «تنفس دوباره» در شهر تهران ارجاع داده شده بودند. با کمک معلمان ، والدین و استفاده از مصاحبه تشخیصی بر مبنای ویراست پنجم دستنامه تشخیصی انجمن روانپزشکی آمریکا، 30 نفر به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و در دو گروه گواه و گواه جای گذاری شدند، گروه گواه در جلسات درمانی شناختی رفتاری تدوین شده شرکت داشتند در حالی که اعضای گروه گواه مداخله ای دریافت نکردند. ابزارهای این پژوهش شامل:  سیاهه رفتاری کوک،  سیاهه رفتاری والدین،   پرسشنامه ارزیابی رابطه والد – فرزند مارک و همکاران، پرسشنامه کیفیت روابط معلم – دانش آموز مورری و زویچ (2010) و شاخص روابط با همسالان هادسون بود.  جهت تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش از نرم افزار برنامه 26SPSS و همچنین روش­ آماری تحلیل واریانس اندازه­گیری مکرراستفاده شد.
یافته ها: یافته های این پژوهش نشان داد که مداخله تدوین شده بر مشکلات رفتاری و نشانگان اختلال در نوجوانان و همچنین مشکلات تعامل با همسالان اثر داشته است به این معنا که  بعد از دریافت درمان نشانگان اختلال و مشکلات رفتاری نوجوانان و همچنین مشکلات ارتباط با همسالان کاهش یافته و در مرحله پیگیری نیز این کاهش ادامه داشته است. از سوی دیگر این مداخله توانسته است در بهبود تعاملات نوجوان و والدین و معلمان در هر دو مرحله پس آزمون و پیگیری موثر عمل کند.
نتیجه گیری: با توجه به یافته های تحقیق می توان گفت که برنامه شناختی رفتاری تدوین شده ویژه نوجوانان که در این رساله به تدوین آن مبادرت شد از قابلیت و اثربخشی بالایی برای کاهش مشکلات رفتاری ، نشانگان اختلال و تعامل با همسالان نوجوانان دارای اختلال کاستی توجه – بیش فعال دارد همچنین برای بهبود تعامل با والدین و معلمان از سودمندی بالینی قابل توجهی برخودار است بر همین مبنا به درمانگران توصیه می شود در کار با نوجوانان دارای کاستی توجه – بیش فعالی از این مداخله بهره جویند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Developing a special cognitive behavioral therapy program for adolescents with attention deficit/hyperactivity disorder; The effectiveness of those indicators of disorder, interaction with parents, peers and teachers

نویسندگان [English]

  • Goharyasna Anzani 1
  • Saied Hasanzadeh 2
  • Aliakbar Arjomandnia 3
1 PhD student in Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Humanities, Research Sciences Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Corresponding author, Associate Professor, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Tehran University, Iran
3 Associate Professor, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Iran
چکیده [English]

Introduction: Research shows that the behavior of people with attention deficit/hyperactivity disorder has a negative effect on their performance in the family, school and society and provokes negative reactions from those around them. Therefore, the present study aims to develop a cognitive behavioral therapy program : Especially for adolescents with attention deficit/hyperactivity disorder and the effectiveness of this program was investigated on their interaction with their parents, teachers and peers.
Research method: In terms of the purpose of this research, it is an applied research type, and in terms of the type of method, it is considered in the category of combined exploratory research, which has a quantitative and qualitative (mixed) nature. At first, it was done in the qualitative part by identifying the main content of the cognitive behavioral therapy program for teenagers with the content analysis method. Then, the second part of the research was carried out in the framework of the pre-test, post-test clinical trial with a three-month follow-up test. Among all adolescents aged 12-18 who were diagnosed with attention deficit/hyperactivity disorder in 2018 and were referred to "Tanafs Dobar" clinic in Tehran. With the help of teachers, parents and using a diagnostic interview based on the fifth edition of the diagnostic manual of the American Psychiatric Association (2013), 30 people were selected by purposive sampling and placed in two control and control groups, the control group underwent cognitive behavioral therapy sessions. participated, while the members of the evidence group did not receive intervention. The tools of this research included: Cook's Behavior Inventory, Parent Behavior Inventory (CBCL), Mark et al.'s Parent-Child Relationship Assessment Questionnaire, Murray and Zwich's Teacher-Student Relationship Quality Questionnaire, and Hudson's Peer Relationship Index. In order to analyze the findings of the research, SPSS software version 26 was used, as well as the statistical method of repeated measurement variance analysis.
Results: The findings of this research showed that the developed intervention had an effect on behavioral problems and disorder symptoms in adolescents as well as peer interaction problems, in the sense that after receiving treatment, adolescent behavioral problems and behavioral problems as well as communication problems with peers decreased and this decrease continued in the follow-up phase. On the other hand, this intervention has been able to improve the interactions between teenagers and parents and teachers in both post-test and follow-up stages.
Conclusion: According to the findings of the research, it can be said that the cognitive-behavioral program developed specifically for adolescents, which was developed in this thesis, has a high ability and effectiveness to reduce behavioral problems, disorder symptoms and interaction with peers of adolescents with attention deficit disorder. It also has significant clinical utility for improving interaction with parents and teachers. Therefore, therapists are recommended to use this intervention in working with adolescents with attention deficit hyperactivity disorder.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Attention deficit hyperactivity disorder" cognitive behavioral therapy" behavioral problems" parents
  • peers
  1. Lambez B., Harwood-Gross A., Golumbic E., Rassovsky Y.. Non-pharmacological interventions for cognitive difficulties in ADHD: A systematic review and meta-analysis. J psychiatric research, 2020; 120: 40-55.
  2. Amouzadeh F., Gharayagh Zandi H., Moradi Sabzevar M., Rostami R., Moghadam Zadeh A.. Impact of video game Minecraft on the cognitive flexibility of ADHD athletes student, shenakht J Psychology and Psychiatry, 2021; 8(2): 24-38.

3.Zayats T, Neale B. Recent advances in understanding of attention deficit hyperactivity disorder (ADHD): how genetics are shaping our conceptualization of this disorder. F1000Research, 8; 2019.

4.O’Brien JW, Dowell LR, Mostofsky SH, Denckla MB, Mahone EM. Neuropsychological profile of executive function in girls with attention-deficit/hyperactivity disorder. Arch Clin Neuropsychol , 2010; 25(7):656–70.

5.Linda Plantin Ewe. ADHD symptoms and the teacher–student relationship: a systematic literature review, Emotional and Behavioural Difficulties, 2019; 24:2, 136-155, DOI: 10.1080/13632752.2019.1597562

  1. Sammehr V., Farshbaf Manisefat F., Khademi A., Shabani R.. A comparative analysis of the effectiveness of cognitive-behavioral therapy and hypnotherapy on improving emotional regulation and communication skills of adolescents with oppositional defiant disorder, shenakht J Psychology and Psychiatry, 2022; 9(1): 57-72.

7.Weersing V.R., Jeffreys M., Do M.C.T., Schwartz K.T., Bolano C.. Evidence base update of psychosocial treatments for child and adolescent depression. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 2017: 46(1): 11-43.

  1. Pan M.R., Huang F., Zhao M.J., Wang Y.F., Wang Y.F., Qian Q.J.. A comparison of efficacy between cognitive behavioral therapy (CBT) and CBT combined with medication in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD). Psychiatry research, 2019; 279: 23–33. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2019.06.040

9.Gould K.L., Porter M., Lyneham H.J., Hudson J.L. Cognitive-Behavioral Therapy for Children With Anxiety and Comorbid Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. J the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 2018;  57(7): 481–490.e2. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2018.03.021

10.Beyrami M., Hashemi T., Fathiazar E., Alaie P.. Effectiveness of Shame Management Training Based on PEGS Program in Reducing Female Adolescents’ Bullying. J Modern Psychological Researches, 2015; 10(39): 1-23.

11.Coelho L.F., Barbosa D.L.F., Rizzutti S., Bueno O.F.A., Miranda M.C. Group cognitive behavioral therapy for children and adolescents with ADHD. Psicologia: Reflexão e Crítica, 2017: 30.

12.Sprich S.E., Safren S.A., Finkelstein D., Remmert J. E., Hammerness P.. A randomized controlled trial of cognitive behavioral therapy for ADHD in medication‐treated adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 2016:57(11): 1218-1226.

13.Tajik-Parvinchi D.J., Farmus L., Cribbie R., Albaum C., Weiss J.A.. Clinical and parental predictors of emotion regulation following cognitive behaviour therapy in children with autism. Autism. 2020; 24(4):851-866. doi:10.1177/1362361320909178

14.Taher M., Abolghasemi A., Hajloo N., Narimani M.. The Comparison of Efficacy of Empathy and Anger Management Trainings on Social Cognition and Symptoms of Students with Oppositional Defiant Disorder. J Child Ment Health 2016; 2 (4) :59-74
URL: http://childmentalhealth.ir/article-1-83-fa.html

15.Hamidi F., mohamadi khorsandi F.. The Effectiveness of Cognitive Behavioral Group Counseling of Parents on the Behavioral Disorders of their ADHD Children. Empowering Exceptional Children, 2017; 8(2): 50-60.

16 Lochman J.E., Powell N.P., Boxmeyer C.L., Jimenez-Camargo L.. Cognitive-behavioral therapy for externalizing disorders in children and adolescents. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 2001; 20(2): 305e318

  1. Sanatgar R., Esmaeili M.. The effectiveness of group play therapy on social acceptance and hope in children with cancer, J Applied Family Therapy, 2020; 1(2): 125-140.
  2. Luo Y., Weibman D., Halperin J., Li X.. A review of heterogeneity in attention deficit/hyperactivity disorder (ADHD). Frontiers in human neuroscience, 2019;13: 42.
  3. Biederman J., DiSalvo M., Woodworth K.Y., Fried R., Uchida M., Biederman I., Faraone S. V.. Toward operationalizing deficient emotional self-regulation in newly referred adults with ADHD: A receiver operator characteristic curve analysis. European Psychiatry, 2020; 63(1).

20.Steiner H., Remsing L.. Practice parameter for the assessment and treatment of children and adolescents with oppositional defiant disorder. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 2007; 46(1): 126-141. http://dx.doi.org/10.1097/01.chi.0000246060.62706.af.